AÇIK ÖĞRETİM LİSESİ DİL VE ANLATIM-5 KONU ANLATIMI

Dil Anlatım 5 Ders Notları

Şiir

-Olay cevresinde oluşan edebi metinler

Anlatmaya bağlı metinler : Destan,masal, halk hikayesi, mesnevi, mazum hikaye, hikaye, roman

Gösterilmeye baglı edebi metinler.

Modern Türk tiyatrosu : Komedi, Dram, Trajedi

Geleneksel Türk tiyatrosu : Orta oyun, Karağöz, Köy tiyatrosu

Ögretici metinler

Tarihi metinler, Felsefi metinler, Bilimsel metinler, Gazete çevrsinde gelişen metinler, Kişisel hayatı konu alan metinler

SANAT METİNLERİ

-Gerçekleri sanatçının hayal, dugu ve düşünce dünyasında yeniden yorumlanması ve şekillenmesiyle meydana gelir
-Sanat metinlerine edebi metinler’de denir
-Bu metinlerde estetik ön plandadır.
-Sezdirmek ve hissettirmek esastır
-Her okundugunda yeniden yorumlanmaya açıktır.
-Edebi bilmin içerisinde yer alır

Sanat metni kendi içerisinde

A) Şiir (coşku ve heyecanı dile getiren metinler
B) Olay çevresinde oluşan metinler olarak iki gruba ayrılır.

Çoşku ve heyecanı dile getiren metinler : Duyguları izlenimleri coşkuları dilsel bir anlatım içide ve özellikle dizeler halinde rimlerle uyumlarla ve imgelerle açıklayan metilerdir

Olay çeversinde oluşan metinler

Kurmacının ( hayal ürünü) imkanlarından yararlanılır
Yoruma dayalıdır.
Bir olay örgüsü vadır.
Kişi zaman, mekan gibi ögeler yer alır.
İnsana özgü somut durumlar soyutlaştırılır

Ögretici metinler

Amaç gerçegin yeniden yorumlanması degil olduğu gibi anlatılmasıdır.
Önemli olan okuyucuyla bilgi vermek bilgi paylaşmaktır.
Ögretici metinlerde ifadeler açık ve nettir.
Her okudugunda farklı yorumlanmaz.

Tarihi metinler : Tarihi konuları anlatan ve belgelere dayanan metinlerdir.
Felsefi metinler : Felsefe konularını anlatan metinlerdir
Bilimsel metinler : Bilimsel gelişmeleri anlatan metinlerdir.

Gazete ve cevresinde gelişen metinler : Makale, Deneme, Sohbet, Fıkra, Eleştiri, Haber yazısı, Röpörtaj

Mektup : Bir haberi, dileği, veya duyğuyu bir başkasına iletmek için yazılmış yazıya denir.

Edebi mektuplar :
İş mektupları :
Resmi mektuplar :
Özel mektuplar :

Mektup yazmada önemli notlar.

Mektup kagıdı temiz ve çizgisiz olmalı.
Kagıdın sag üst kısmında tarih ve yer yazmalı
Mektup bitince sag alt köşesi imzalanmalı.
Mektup yazmanın nedenleri giriş bölümünde açıklanır.

Dilekçe : Bir istegi bildirmek bir şikayeti duyurmak veya herhangi bir konuda bilgi vermek amacıyla resmi veya özel kurumlara yazılan yazılara denir

Dilekçe yazarken dikkat edilecek hususlar

Dilekçe metini kısa ve öz olarak belirtilir
Gereksiz ayrıntıya yer verilmez
Dilekçe kurşun kalemle veya tükenmez kalemle yazılmaz.
Bilgisayar ve daktilo ya da sihay veya mavi dolma kalemle yazılır.
Anlatımın yalın ve duru olmasına özen gösterilir.
Hangi kuruma verilecekse makamın adı başta yazmalı.
Sol alt köşede adres yazmalı

Günlük : Bir kişinin duygu düşünce ve gözlemlerini günü gününe yazdığı yazılara denir.

Yazıldıgı günün tarihini taşır.
Yazılar inandırıcı olur.
Anlatılanlar içtenlikle ifade edilir.
Kişisel ve özeldir
Yazılan ve anlatılanlar arasında zaman farkı söz konusu degildir.
Kişinin yazmak istedikleri ile oluşur

Anı (Hatıra) : Bir yazarın içinde yaşadıgı yada tanık oldugu olayları anlattıgı yazılardır.

Yaşanmış olayları konu alır
Ögretici ve bilgi vericidir.
Anlatılanlar belgelerle kanıtlanmak zorunda degil.

Biyografi : Sanatta, edebiyatda, bilimde,i politika veya başka alanlarda tanınmış kişilerin yaşamlarını anlatan yazılardır

Biyografisi yazılacak kişinin eserleri, röpörtajları, söyleyişleri vb.
Hakkındaki yazılar, hatıralar, kitaplar vb
Ansiklobediler, internetin ilgili siteleri, diger biyografileri
Kişinin yakın arkadaşları, meslektaşları
Belge ve fotograflar vb.
Otobiyografi : Bir kimsenin yaşam öyküsünü kendisinin yazmasıyla oluşan eserlere
denir.
Monografi : Bilimsel bir konu üzerinde veya bir kimsein yaşamını, kişiligini,
eserlerini ayrıntılı olarak inceleyen eserlere denir.

Fıkra: Gazetelerde güncel özelligi olan konuları begendirme geregi duymadan kişisel bir görüş olarak açıklayan kısa yazılardır

Her konuda yazılabilir.
Düşünce agırlıklıdır.
Dil anlaşılır.

Makale : Bir konuda bilgi verirken veya bir gerçegi savunurken türlü kanıtlardan faydalanan bunları bilimsel bir birçimde inceleyen gazete ve dergi yazılarına denir.

Temel ögesi düşüncedir.

Haber yazısı : Toplumda veya tabiyatda meydana gelen çeşitli olayları durum ve görüşmelerle ilgili bilgi ve duyuruların yer aldığı yazılara denir.

Siyasal haber yazıları
Sanat ie ilgili haber yazıları
Ekonomi ile ilgili haber yazıları
Spor il ilgili haber yazıları
Bilimsel ve teknik haber yazıları
Sosyal haber yazıları

Özellikleri

Haber yazıları günlük ve önemli olması gerekir.
Haberler doğru olmalıdır.
Kolay anlaşılır akıcı açık ve duru olmalıdır.
Anlatılanlar ilgi çekici olmalıdır.
Yanlış anlaşılmalara yer verilecek cümlelerden kaçınılmalıdır.

Gezi yazısı : Bir kişinin gezip gördüğü yerlerden edindiği izlenimleri, bilgileri aktardığı yazılara denir.

Görülen yerlerin kültürel özelliklerinden yararlanılır.
Gezilen yerlerin tarihi özellikleri ve yaşam biçimlerine yer verilir.
Betimlemelerden yararlanılır.
Yazarın seçiciligi önemlidir.

Deneme : Bir yazarın özgürce seçtiği her hangi bir konu üzerinde kesin yargılara varmadan görüş ve düşüncelerini serbestçe anlattıgı yazılara denir.

Denemenin amacı

Okuyucuyu düşünmeye yöneltmek
Hayatın gerçeklerini ortaya koymak
Kültür alanındaki değişim ve gelişmeleri fark ettirmek
Birey ve toplum ilişkisini dile getirmek.

Denemenin özellikleri

Denemede konu özgürce seçilir
İnsan ve toplumu ilgilendiren her şey konu olabilir.
Ele alınan konu içtenlikle anlatılır.
Dili dogru ve güzel kullanılır.
Kendisiyle konuşur gibi yazar
Kendi duyguları dışında başkalarının düşüncelerine saygı duyar
Düşünce ufku geniş ve kendine özgi bilgi birikimine sahiptir

Sohbet : Konuşup görüşme anlamına gelir.

Makale planıyla bir söyleşi havası içinde yazarın kişisel görüş ve düşüncelerini anlattıgı yazılara denir.

Bir kimse ile konuşur gibi yazılır
Anlatım samimi konuşma şeklinde olur.
Günlük sanat olayları ve genel konuları ele alır.
Yazarın nükteleri ve içtenliği anlatılanları çekici hale getirir.

AHMET HAŞİM (1884- 1933)

Şiirleri : Göl saatleri, piyale
Fıkra ve sohbetleri : Bize göre, Gurbahane-i laklakan
Gezi yazısı : Frankfurt Seyahatnamesi

NURULLAH ATAÇ

Eserleri : Günlerin getirdigi, karalama defteri, sözden söze


DOSTOYESKİ (1821 – 1881)

Rus romancı ve öykücüdür
Eserleri : insancıklar, Öteki, Ev saibesi, Beyaz geceler, Bir yufka yürekli, Netoçka, Nezvanova, Ezilenler, Yeraltından notlar, Suç ve Ceza, Kumarbaz, Budala, Ebedi koca, Ecinniler, Delikanlı, Ölü bir evden hatıralar.

FRANSIZ KAFA

1883 yılında dogdu
Eserleri : Bir savaş tasviri, Taşrada düğün hazırlıkları, Değişim

SELAH BİRSEL

Eserleri : Dünya işleri, hacivatın karısı, ases, kikirik name, haydar haydar, köçekler

Fransız edebiyatı : Motaigne
İngiliz edebiyatı : Bacon (beykın)

İMLA KURALLARI

Noktalı virgül:Bağlı cümleleri ayırmak için kullanılır

İki nokta: örneklerden önce kullanılır
Açıklanma yapılacak cümlelerde kullanılır
Konuşma metinlerinde konuşan kişileri belirten isimlerden sonra kullanılır